نگاشت تا يك دوره مبانى عقلى و فلسفى اسلام را ارائه و در متن به نقد فلسفه‌هاى معاصر ، خاصه ماترياليسم پرداخت . و اين دو اثر ماندگار توشه و دستمايه نسل‌هاى متوالى خواهد بود ، خصوصاً « تفسير الميزان » كه به تعبير شهيد آيت الله مطهرى صد سال ديگر ارزش آن روشن‌تر مىشود . و ديگر مباحث از جزء به كل ، به موضوعات مهم كه نوعى سؤال در جامعه بود كه چه كسانى بايد در برابر هجمه به اسلام پاسخگو باشند . پاسخ به بد انديشان بدهند ، تأليف كتب : قرآن در اسلام . شيعه در اسلام . رساله در نبوت . رساله در ولايت . على ( ع ) و فلسفه الهى رساله انسان قبل از دنيا . انسان در دنيا ، ايشان بعد از دنيا . وحى يا شعور مرموز . رسالت تشيع رساله در اعجاز قرآن ، پاسخ به سوالات و ابهامات . سنن النبى در همين راستا بود . بر اين اساس بايد جايگاه علامه را در دوران خود و ايستادگى و ايستادن تمام قد براى حفظ اسلام مورد بررسى قرار داد . كسانى كه به حضور جريانات ، مكاتب ، انديشه ، احزاب ، چپ ، راست ، وهابيت آگاه هستند ، با مطالعه آثار علامه متوجه مىشوند كه ايشان چگونه با طرح موضوع ، تحليل مسائل بدون آن كه نام شخص ، گروه ، جريانى را به ميان آورد ، توانسته به اصل و اساس موضوع بپردازد . و اين توانمندى خاص شخصيت‌هايى است كه در دو قلمرو علم و عمل داراى ويژگىهاى برجسته باشند . مصاحبه « هانرى كربن » فيلسوف فرانسوى طى چند جلسه ، پاسخ‌هاى مستدل ، منطبق با اصول اسلامى علامه ، ايشان را مىتوانست متقاعد كند . اگرچه تربيت شاگردان بزرگى چون : علامه شهيد مرتضى مطهرى ، شهيد آيت الله دكتر سيد محمد حسينى بهشتى ، شهيد آيت الله دكتر محمد مفتح ، شهيد حجت‌الاسلام محمدجواد باهنر ، امام موسى صدر ، علامه حسن زاده آملى ، علامه آيت الله جوادى آملى ، برخى از مراجع و علماى طراز اول معاصر ، همگان از شاگردان و تربيت شدگان مكتب علامه طباطبايى هستند . و با تأكيد علامه كه ما هرچه داريم از آقاى قاضى است » خود به خوان حديث مفصل از اين مجمل پيدايى عرفان در اسلام از منظر علامه طباطبايى علامه طباطبايى حركت عرفان در اسلام را در ميان مجموعه‌ها صحابى و ياران پيامبر اكرم و مختص امام اميرالمؤمنين على ابن‌ابىطالب ( ع ) مىداند . و مى نويسد : تنها على عليه السلام است كه بيان تبليغ او از حقايق عرفانى و مراحل حيات معنوى به ذخاير بيكرانى مشتمل است و آثارى كه از ساير صحابه در دست است خبرى از اين مسائل